Arsyeja 1
Një person, dy institucione, i gjithë zinxhiri
Si përqendrohet vendimmarrja për zonat e mbrojtura dhe lejet e ndërtimit.
Arsyeja 1 — Një person, dy institucione, i gjithë zinxhiri
Pretendimi
Ligji 21/2024 e ndau vendimin për ndërtimin në zonat e mbrojtura në dy hapa dhe ia besoi secilin hap një organi të ndryshëm. Por të dy organet drejtohen nga i njëjti person. Rezultati është se i gjithë zinxhiri — nga përcaktimi i asaj që mbrohet deri te leja për të ndërtuar mbi të — kalon nëpër një pikë të vetme vendimmarrëse.
Hapi i parë: Këshilli i Ministrave përcakton çfarë lejohet
Neni 33 i ligjit 81/2017, siç u zëvendësua nga ligji 21/2024, përcakton se zonat e mbrojtura shpallen me vendim të Këshillit të Ministrave dhe se në po atë vendim përcaktohen veprimtaritë e lejuara në to.
Kjo do të thotë se një zonë e mbrojtur nuk ka më një regjim mbrojtjeje të përcaktuar nga ligji. Regjimi përcaktohet rast pas rasti, me VKM. Neni i ri 36/1 shkon më tej: lejon ndryshimin e zonimit dhe të tipologjive të veprimtarive të lejuara e të ndaluara si “elemente tekniko-formale”, pa kaluar nëpër procedurën e plotë të rishpalljes.
Këshilli i Ministrave kryesohet nga Kryeministri (neni 100 i Kushtetutës).
Hapi i dytë: KKT jep lejen
Këshilli Kombëtar i Territorit (KKT), sot Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU), është organi që miraton lejet e zhvillimit dhe të ndërtimit për çështjet në kompetencë të tij dhe që “përcakton rëndësinë kombëtare të një çështjeje, zone ose objekti”.
Ligji nr. 107/2014 “Për planifikimin dhe zhvillimin e territorit”, neni 3, pika 13, e përkufizon atë kështu:
“Këshilli Kombëtar i Territorit (KKT)” është organ kolegjial që funksionon pranë Këshillit të Ministrave dhe kryesohet nga Kryeministri.
Sekretariati teknik i tij është Agjencia e Zhvillimit të Territorit.
Rrjedhoja
Kryeministri kryeson organin që vendos se çfarë mbrohet dhe çfarë lejohet brenda një zone të mbrojtur (Këshilli i Ministrave, nëpërmjet VKM-së).
Kryeministri kryeson gjithashtu organin që vendos kush ndërton konkretisht atje (KKT/KKTU).
Nëse regjimi i një zone pengon një projekt, i njëjti person mund ta ndryshojë regjimin me VKM dhe pastaj ta miratojë projektin me vendim të KKT-së. Nuk ka asnjë organ të pavarur në mes.
Ky nuk është skenar teorik. Në seksionin vijues dokumentohet një rast ku të dy proceset ecën literalisht në të njëjtën ditë.
Prova e parë: dhjetë VKM në një ditë të vetme
Shtatë muaj pas hyrjes në fuqi të ligjit 21/2024, më 25 shtator 2024, Këshilli i Ministrave miratoi njëherësh dhjetë vendime — VKM 589 deri 598 — që rishpallën dhjetë zona të mbrojtura në kategorinë V të IUCN-së, “Peizazh i mbrojtur” ose “Peizazh i mbrojtur ujor/tokësor”.
| VKM | Zona e rishpallur | Sipërfaqja (ha) |
|---|---|---|
| 589 | Rrushkull | 579,50 |
| 590 | Kuturman – Qafë-Bushi | 4 160,26 |
| 591 | Guri i Nikës – Valamarë – Lenie | 5 172,70 |
| 592 | Bisht-Kamzë | 491,50 |
| 593 | Lumi i Bunës – Velipojë | 19 471,17 |
| 594 | Bredhi i Drenovës – Sinicë | 2 065,80 |
| 595 | Krastë – Verjon | 1 470,10 |
| 596 | Pishë Poro – Nartë (përfshin Zvërnecin) | 16 124,61 |
| 597 | Liqeni i Pogradecit | 27 730,54 |
| 598 | Bjeshkët e Oroshit | 4 650,50 |
| Gjithsej | 81 916,68 |
Kategoria V është ndër kategoritë më lejuese të klasifikimit të IUCN-së. Për të paktën katër nga këto dhjetë zona, rishpallja përbën ulje të nivelit të mbrojtjes, e lexuar drejtpërdrejt nga aktet që secila VKM shfuqizon:
| Zona | Statusi i mëparshëm | Statusi i ri |
|---|---|---|
| Bredhi i Drenovës – Sinicë | Park Kombëtar (VKM 96, 21.11.1966) | Peizazh i mbrojtur (V) |
| Pishë Poro – Nartë | Rezervat natyror i menaxhuar (kategoria IV) | Peizazh i mbrojtur (V) |
| Liqeni i Pogradecit | Peizazh i mbrojtur, VKM 80, 18.2.1999 (akt i përbashkët me Parkun Kombëtar të Prespës) | Peizazh i mbrojtur (V) |
| Bjeshkët e Oroshit | Rezervat i resurseve (kategoria VI, VKM 102, 15.1.1996) | Peizazh i mbrojtur (V) |
| Guri i Nikës – Valamarë – Lenie | Rezervat i resurseve (kategoria VI, VKM 102, 15.1.1996) | Peizazh i mbrojtur (V) |
Te VKM 596 për Pishë Poro–Nartë, teksti i vendimit thotë shprehimisht se akti i mëparshëm që e kishte shpallur zonën “Rezervat natyror i menaxhuar” (kategoria IV) shfuqizohet, dhe zona kalon në “Peizazh i mbrojtur” (kategoria V). Për më tepër, ky vendim nuk i rimerr nënzonat e mbrojtjes që ekzistonin në aktin e mëparshëm — pasojë e drejtpërdrejtë e shfuqizimit të nenit 13 nga ligji 21/2024.
Prova e dytë: përkimi i datës
Rendet e ditës të KKT-së tregojnë se shoqëria “Zvërnec South Adriatic Development” sh.p.k. e paraqiti kërkesën e saj të parë për një “Resort Turistik” në Zvërnec në rendin e ditës të mbledhjes së 25 shtatorit 2024, pika 19.
Po atë ditë, Këshilli i Ministrave miratoi VKM 596, e cila riformësoi mbrojtjen e asaj zone dhe hoqi nënzonat brenda së cilave ndodhet gadishulli i Zvërnecit.
Dy organet — të kryesuara nga i njëjti person — vepruan mbi të njëjtën zonë në të njëjtën datë.
Çfarë nuk e ka shqyrtuar askush
Ky përqendrim kompetencash nuk është shqyrtuar nga asnjë organ. Kërkuesit para Gjykatës Kushtetuese e ngritën pikërisht këtë pretendim — “përplasje mes normave ligjore në fuqi referuar kompetencave të KKT-së”. Gjykata, në paragrafin 43 të vendimit nr. 45/2025, deklaroi se çështja nuk hyn në juridiksionin kushtetues dhe nuk e mori në shqyrtim.
Kjo është arsyeja pse mjeti i mbetur nuk është gjyqësor, por politik dhe popullor.